جمهوری اسلامی از تهدید جریان انرژی بهره‌برداری می‌کند

جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران برای اثرگذاری بر بازار انرژی جهان الزاما نیازی به تصرف میادین نفتی دیگر کشورها ندارند. موقعیت جغرافیایی ایران در کنار تنگه هرمز، توان موشکی و پهپادی سپاه، نیروی دریایی نامتقارن و شبکه گروه‌های مسلح هم‌سو، به تهران امکان داده است که خود مسیر انتقال انرژی را به میدان فشار تبدیل کند.

تحولات جنگ و تهدیدات اقتصادی

این وضعیت در متن جنگی شکل گرفته است که با حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی آغاز شد و سپس با حملات متقابل، اعمال محدودیت‌های جمهوری اسلامی بر کشتیرانی در هرمز و محاصره دریایی آمریکا علیه کشتیرانی مرتبط با ایران گسترش یافت.

بیشتر بخوانید: انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا: چه سرنوشتی برای دولت ترامپ؟

سپاه در جریان جنگ، بازگشایی تنگه هرمز را به پایان تهدیدها و مداخلات آمریکا مشروط کرده است. جمهوری اسلامی در ۱۴ سپتامبر فهرست ۷۷ کشتی متهم به نقض پروتکل‌های اعلام‌شده تهران را منتشر کرد و آن‌ها را به جریمه، توقیف یا مصادره تهدید کرد. داده‌های اولیه ردیابی کشتی‌ها نشان داد عبور شناورهای تجاری از هرمز در آخر هفته به کمتر از ۱۰ فروند در روز رسیده است.

مقایسه مدل‌های اقتصادی

تفاوت اصلی را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد: داعش نفت را عمدتا برای تامین مالی جنگ و اداره قلمرو خود می‌فروخت؛ جمهوری اسلامی و سپاه، افزون بر فروش نفت، در بحران کنونی از تهدید جریان انرژی برای کسب امتیاز سیاسی بهره می‌گیرند.

این تمایز مطلق نیست. وزارت خزانه‌داری آمریکا در مه ۲۰۲۶ شبکه‌هایی را تحریم کرد که به‌گفته این نهاد، فروش و انتقال نفت متعلق به سپاه را تسهیل می‌کردند. بنابراین، فروش نفت همچنان بخشی از سازوکار تامین مالی سپاه است.

داعش به‌طور آشکار از برپایی خلافت سنی سخن می‌گفت و مرزهای ملی عراق و سوریه را فاقد مشروعیت می‌دانست. هدف آن جایگزین کردن دولت‌های موجود با یک حکومت دینی فرامرزی بود که مشروعیت خود را نه از رای مردم، بلکه از تفسیر انحصاری خود از دین می‌گرفت.

جمهوری اسلامی رسما از اصطلاح «خلافت شیعی» استفاده نمی‌کند. چارچوب سیاسی آن ولایت فقیه، صدور انقلاب اسلامی و تشکیل شبکه‌ای موسوم به «محور مقاومت» است. با این حال، این پروژه نیز از مرزهای ایران فراتر می‌رود و می‌کوشد از طریق نیروهای هم‌سو و ساختارهای مسلح موازی، بر تصمیم‌های سیاسی و امنیتی کشورهای منطقه اثر بگذارد.

تحولات اخیر نشان می‌دهد که حوثی‌های هم‌سو با جمهوری اسلامی به جزیره راهبردی پریم در دهانه باب‌المندب رسیده و کنترل آن را در دست گرفته‌اند و تهدید علیه کشتیرانی در دریای سرخ افزایش یافته است.

بیشتر بخوانید: ترامپ وعده شناسایی اهداکنندگان پروژه تالار رقص را داد · شی جین‌پینگ: همکاری BRICS برای صلح در خاورمیانه ضروری است